W marcu w Bielsku-Białej odbyło się spotkanie partnerów projektu „Ożywianie kultury w przestrzeniach miejskich” (REinventing Culture in Urban Places – RECUP) realizowany w programie URBACT IV. Międzynarodowa grupa przedstawicieli z sześciu miast partnerskich odwiedziła Cmentarz Żydowski oraz Tajemniczy Ogród, który powstał na nieużytku cmentarza z inicjatywy Klubu Gaja, Gminy Wyznaniowej Żydowskiej i Miasta Bielska-Biała. Tajemniczy Ogród to jedno z nieoczywistych miejsc dzielenia się historią, kulturą, sztuką i naturą oraz włączania w szczególności dzieci i młodzieży w opiekę nad tym miejscem. Podczas spotkania (5 marca) Jacek Bożek z Klubu Gaja poprowadził z grupą partnerów warsztat Drzewo – Słowo – Wiatr, który zakończył się wspólnym stworzeniem instalacji artystycznej w przestrzeni dzikiej przyrody Tajemniczego Ogrodu.

 

Projekt „Ożywianie kultury w przestrzeniach miejskich” opiera się na współpracy miast europejskich i transferze sprawdzonych rozwiązań, m.in. modelu działań rozwiniętego w dzielnicy Újbuda w Budapeszcie, gdzie poprzez mikro inicjatywy kulturalne i zaangażowanie mieszkańców udało się przeciwdziałać izolacji społecznej i cyfrowej. W projekcie kultura traktowana jest nie jako gotowa oferta instytucji, lecz jako proces współtworzenia miasta przez jego mieszkańców. Takie działania mają budować poczucie wspólnoty, wzmacniać relacje sąsiedzkie oraz przywracać miejskim przestrzeniom funkcję miejsc spotkań i dialogu.

Podczas wizyty w Bielsku-Białej, grupa przedstawicieli z Węgier, Holandii, Chorwacji , Hiszpanii i Irlandii zapoznała się w różnymi rozwiązaniami w naszym mieście, odwiedziła m.in. Centrum Seniora, Punkt 11, Szyndzielnię. W programie wizyty znalazł się także Cmentarz Żydowski oraz Tajemniczy Ogród, który powstał na nieużytku cmentarza z inicjatywy Klubu Gaja, Gminy Wyznaniowej Żydowskiej i Miasta Bielska-Biała. Uczestniczki i uczestnicy spotkania wysłuchali opowieści Dariusza Gajnego i Jakuba Nowaka o historii cmentarza oraz wydarzeniach kulturalnych, które odbywają się w zabytkowym Domu Ceremonii. Natomiast Jacek Bożek z Klubu Gaja opowiedział o procesie społecznym tworzenia Tajemniczego Ogrodu i poprowadził z grupą partnerów warsztat Drzewo – Słowo – Wiatr, który zakończył się wspólnym stworzeniem instalacji artystycznej w przestrzeni dzikiej przyrody.

Jacek Bożek, założyciel i lider Klubu Gaja, który prowadził warsztat „Drzewo – Słowo – Wiatr, podkreśla – „Przyroda może łączyć ludzi różnych kultur i języków ponad podziałami. Daje im wspólną przestrzeń, którą można wypełnić skupieniem i zagłębieniem się w otaczający nas świat i siebie samego. To wielki dar natury, który otrzymujemy tylko dzięki temu, że jesteśmy mieszkańcami planety Ziemia. Wszyscy bez wyjątku. Nie zawsze potrafimy to docenić. Nie zawsze jesteśmy za ten dar wdzięczni. Dlatego też warto o tym przypominać i młodszym i starszym. Dostaliśmy to miejsce w prezencie i dlatego dbanie o tą spuściznę jest naszym zobowiązaniem. Do tego powinna służyć między innymi edukacja ekologiczna. Jeśli to tylko możliwe głęboką naukę powinniśmy zaczynać od naszych serc, emocji i uczuć. Takie poruszające doświadczenia zostają w naszej pamięci na dłużej, a często na zawsze. Możliwość takiej głębokiej edukacji daje przestrzeń Tajemniczego Ogrodu w Bielsku-Białej. Samo wejście na teren cmentarza żydowskiego powoduje natychmiastowe skupienie i wkroczenie w inną niż codzienna rzeczywistość. Po raz kolejny przekonaliśmy się o tym prowadząc zajęcia w Tajemniczym Ogrodzie z międzynarodową grupą, która znalazła się w Bielsku-Białej w związku z realizacją projektu”.

Kinga Czernek, koordynatorka projektu „Ożywianie kultury w przestrzeniach miejskich” podkreśla – „Dla Bielska-Białej, jednego z partnerów projektu, udział w sieci URBACT IV stał się naturalnym krokiem w rozwoju miasta jako ośrodka kultury i kreatywności. Projekt dobrze wpisał się w lokalny kontekst  – zarówno w działania pilotażowe jak i prezentujące wartości (kreatywność – natura – wspólnota) przyświecające także wartościom pierwszej w historii Polskiej Stolicy Kultury 2026, którą została Bielsko-Biała. Dzięki współpracy z europejskimi partnerami Bielsko-Biała testuje nowe formy aktywizacji mieszkańców, łącząc lokalne dziedzictwo, sztukę i nowoczesne narzędzia partycypacji. W praktyce oznacza to traktowanie miasta jako laboratorium kultury, w którym przestrzeń publiczna – ulice, place czy instytucje – staje się miejscem wspólnego tworzenia, eksperymentowania i budowania silniejszych więzi społecznych. Dzięki temu projekt nie tylko wzbogaca ofertę kulturalną, ale także wspiera rozwój bardziej otwartego, kreatywnego i odpornego społecznie miasta”.

Projekt „Ożywianie kultury w przestrzeniach miejskich” (REinventing Culture in Urban Places – RECUP) realizowany w programie URBACT IV jest realizowany przez 6 partnerów europejskich. Lider projektu: Újbuda (11. dzielnica Budapesztu) – Węgry. Partnerzy: Bielsko-Biała – Polska, Amersfoort – Holandia, Dubrovnik Development Agency (DURA) – Chorwacja, Mancomunitat l’Horta Nord – Hiszpania, Sandyford Business District – Irlandia. Międzynarodową sieć miast  testuje rozwiązania kulturalne w przestrzeni miejskiej, przeciwdziała izolacji społecznej, wykorzystuje kulturę jako narzędzie integracji społecznej. Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego na lata 2021‑2027 w ramach Programu URBACT IV.